Wararka Aduunka:-

Qubanaha Talaadada.

By: (Xassan Carab)

Nov,29.2005 Radiofreesomalia

SOMALIA JOWHAR.:-

SHIRKA Wasiiradda arrimaha debedda ururka goboleed Igad ayaa lagu qabanaayaa maanta Caasimada ku meel gaarka ah Somaaliya Jowhar,ahna fadhigga Madaxweynaha iyo Ra,iisal Wasaaraha.

Wufuud ka kala socota Dalalka Itoobiya, Kenya iyo Ugandha ayaa Shalay galabka soo degay garoonka dayuuradaha jowhar, sidda la Xaqiijiyeey Waxaa waftiga Itoobiya hogaaminaayeey Wasiiro Dowlaha arrimaha debedda, kala wufuuda kenya iyo Ugandha eey kala hogaaminaayeen Safiiradda Somaaliya u fadhiya.

Shirkan ururka Igad ayaa hadda ka hor u baaqaday Xaalada qasan ee ka taagan Dalka Itoobiya, garabka jowhar fadhiya oo aqlabiyada Dowladda Somaaliyeed ah eey arrintanu guul weyn u tahay, iyadoo Cadeeyneeysa Amaanka iyo xasiloonidda ka jirka Magaaladaas.


SOMALIA KISMAAYO :-

Magaalada Xeebaha ee Kismaayo oo ka mid ah Magaalooyin ugu Waaweyn uguna caansan Dalka Somaaliya,uuna ka taliyo hogaanka Isbaheeysiga Dooxada Juba ee uu Madaxda ka yahay Xildhibaan El- Wasiir Barre Aden Shire(Barre Hiraale) ayaa u muuqata Magaaladda Laga qaban doono wada hadalada labada garab ee dowlada Somalia ee Khilaafku Dhex-yaalo.

Garabka Jowhar ee Madaxeyne C/Laahi Yuusuf Axmed Iyo Geedi Ra,iisal Wasaaraha ayaa cadeeyeey in eey ogol yihiin in lagu wadda Haldo Kismaayo, garabka Muqdisho ee Gudoomiye Shariif, Qanyarre Iyo Suudi Hogaamiyaan ayaan weli la heyn go,aankoodii inkastoo la Sheegaayo in aqlabiyadu ogoshay Magaaladda Kismaayo, Arrintanu Hadii eey Hirgasho oo Khilaafka la xaliyo waa Guul Alle Loogu Mahad Celinaayo, Amaanteedana uu iska Leeyahay Mudane-Barre Hiraale Wasiirka Dib u dhiska Dowladda Somaaliya.


UGANDHA :-

Dalka Ugandha ayaa Maxkamada Ciidamada la soo taagay ninka Hogaamiya Mucaaradka Dalkaas, iaydoo lagu eedeeynaayo Arrimo lagu tilmaamay khiyaano qaran iyo gacan ku yeelashada xoogaga Hubeeysan oo dowlada dagaalka ku la jirra.

Dacwadan ayaa ah mid had iyo jeer lagu eedeyo Hogaamiyaasha Mucaaradka Qaaradda Afrika, xukunkeeduna yahay Dil ama Xabsi Abadi ah, Mucaaradka dalkaas ayaa ku tilmaamay talaabadan mid Madaxweynaha Dalka Ugandha uu arrimo Siyaasadeed ka leeyahay loogana jeedo in Hogaamiya Mucaaradka looga reebo doorashadda loo socoto ee Madaxweyne-nimadda Dalkaas.

Ugandha ayaa ka mid dowladaha bariga afrika oo xukunka habka Keligii taliyenimodu ka jirto, si weyna loogu cadaadiyo mucaaradka iyo Shakhsiyaadka ka soo hor-jeesta habka maamul iyo nidaamka jirra, Garsoorayaasha Maxkamadda dalkaas ayaa ku baaqay shaqo Joogin dhammaan hey,adaha shrcigga ee Dalka Ugaandha iaydoo ka Cadheeysan Habka Xukuumadu u Dhaqmeeyso, sharcigana ugu
Xadgudbeeyso.

DUNIDDA CARBARTA IYO HANAANKA DIMUQRAADIYADA:-

Warbixin dhowaan soo baxday kuna saabsaneyd habka loogu Dhaqmo nidaamka Dimuqraadiya iyo habka Axsaabta badan ee Dunida Carbeed ayaa Dalka Libnaan ku tilmaantay midka ugu ku Jirra Kaalinta 1-aad ugu hanaan siyaasadeed wanaagsan oo eey ka Dhacaan Doorashooyin habka Xisbiya badan ah, halka kaalinta ugu Dameeysana eey Gashay Dalka Liibiya ee Col-Qadaafi ka Taliye oo Lagu Tilmaamay mid Nin Keliya iyo Xisbi keli u Af-duuban.

Dowladaha Khaliijka ayaan laga ogolaan xisbiyadda siyaasadeed iyo Doorashooyin Xukunka loo galo, waxaan lagu dhaqaa hab xukun Qoys oo Dhaxal-tooyo ah, iyadoo la ogyahay in qoorkood haweenku Cod iyo Xuquuq-toona ku laheyn, dalka Emaaraadka ayaa dhanka Horumarka Dhaqaalle iyo casriyeenta dalka heer sarre ka gaaray iyo Habka daryeelka caafimaad ee muwaadiniinta, inkastoo fusuqo ku Soo badanaayo.

ITOOBIYA:-

Dalka Itoobiya oo jeelasha lagu hayo dhammaan mucaaradkii Hogaaminaayey axsaabto siyaasadeed ee dalka ka jira oo weliba Qaarkood ahaayeen Xildhibaano ku geeleeystay doorashadii golaha Barlamaanka ee muranka weyn dhalisay, ayaa bilaabay cunto ka Soomida.

Talaabadan ayaa ah cabasho dhabka Cuntada iyo qolalka jeelka oo aan habeysneyd, gogol laheyn, nadaafadiisuna aad iyo aad u Liidato, Hogaanka dalka Itoobiya ayaa u muuqda mid ku socda ama u dhaqmaaya habka nidaamka diktaatooriyada hadheeysay Afrika Iyo Dunida Sexdexaad, Iyadoo laga cabsi qabo in uu dib u bilabmo Dagaal Xuduuda ku saabsanaa ee u Dhexeeyey Itoobiya iyo Dalka Ereteriya.

CIRAAQ:-

Dalka Ciraaq ayaa dib looga bilaabay Maxkamadii Diktaatorkii Laga tuuray xukunka dalkaas Sadaam Xuseen iyo Raxan ka mid ah Rukumadii xukunkiisii Tacadiyada badnaa ee Mudada Dheer Dadka Reer Ciraaq Dhibka badan soo mariyeey, laakiin dalka horumariyeey

Maxkamadan oo eey iska maamulanaayeen Dowlada Mareykanka iyo Xulufadeed eey meesha dhigatay ayeey ku tilmaameen Kooxdi ama Qareenadii Difaaceeysay Sadaan mid aan sharci aheyn oo aan la ogolaan kareen, maadaama Dalkuba ku jiro gacan shisheeye.

Qeybta Dacwadon ayaa ku sabsan Xasuuq loo geeystay Dadka ka Soo Jeedda qoomiyadda shiicada sanadkii 82-kii mar uu booqasho ku maraayeey degaamadooda Madaxweyne-Sadaam oo la damcay in la khaarajiyo, kadibna Ciidamadda Sirta iyo ilaaladda gaarka ahi Xasuuqeen dad gaaraaya 150 qof oo isu jira odayaal,haween,caruur iyo Dhalinyo, Sadaam ayaa u cadeeyeey garsoorka maxkamada in loo la dhaqmo hab ka baxsan bani-aadaminimada oo eey ilaaladda Mareeykanka ahi cadibaad badan ku hayeen.

Sadaam Xuseen iyo Dhammaan Hogaamiyaasha Dadkooda ku Tacadiya ayaan mudnaan wax naxariis ah, laakiin dalka ciraaq ayaa Xaq u leh hanashadda xoriyadiisa iyo in dadkiisu nalol wanaagsan helaan oo xurmo iyo sharaf leh.



CIYAARAHA:-

Xidiga Kooxdda Barcalona iyo Dalka Brazil Rolandino ayaa ku Guuleeystay Ciyaartooygii sanadkan 2005 ee Qaarada Yurub oo uu ku muteeystay ciyaar wanaaga iyo guulaha badan ee uu kooxda Barcalona u soo hooyeey iyo Qaranka Dalkiisa Brazil.

Xaflad Balaaran oo ka dhacay Magaalada Paris dalka faransiiska ayaa lagu gudoonsiiyeey Kubadda Dahabka Xidigan Weyn Rolandino oo isla markaan ah Ciyaartooyga ugu wanaagsan aduunka ee 2005, lana filaayo in uu ciyaaraha Koobka Aduunka ee ka dhici doona dalka Jarmalka bartamaha 2006-ka ka dhigo wacdo iyo qaab ciyaareed Xiiso badan leh.

Mar uu hadlay ayuu yrri:-waxaa igu Muhiimsan in Dadka Jeceyl Kubada cagta ku raaxeeystaan Qaab Ciyaareed keeyga iyo Habka Wanaagsan ee aan Garoomada ku Soo Bandhigo, Runtiina ww u Qalmaa Xidiga Abaal marintaas iyo kuwo kaleba Rolandino ama Qoslaaye.

XULKA QARANKA SOMAALIYEED:-

Xulka Qaranka Somaaliyeed ee Kubada Cagta ee ka Badiyey Xulka Dalka Jabuuti Ciyaar ka mid aheyd tartanka Qaramada Bariga Iyo Bartamaha Afrika 2-1 ayaa Guushu ku Raacay Dhalinyaradii ka Socotay Somaaliya.

Guushay ayaa ah mid ahamiyadeeda leh oo dardar gelin karta Xulka Somaaliya in eey kulamada kaleba Guulo gaaraan la filaayo, Iyadoo la wadda ogyahay xaaladda ka jirta dalka somaaliya iyo kala jabka Xiriirka Somaaliyeed ee Kubadda Cagta, daryeel la,aanta iyo Qalab la,aanta weyn ee heeysata Xulalka Qaranka iyo Kooxaha ama Naadiya Somaaliyeed, ayaa Xulku Guul soo Hooyeey Weyna ku Amaanan yihiin, waxaana leeyahay Hambalyo Ciyaartooyga iyo Macalimiin toodba, Dadka Somaaliyeedna waxaan u soo jeedinaayaa in Taageero hiil iyo hoo ah isla garab taagaan Xulka Dhalinyar ee Qaranka Somaaliyeed, Guuleeysta.

-Qubnaha Talaadadda-
-Qorre-Xassan C/Laahi Sheekh(Xassan Carab)-

"hassan sharif" sharifhassan50@yahoo.co.uk